Эрдэс баялгийн зах зээлийн хандлага

2025 онд дэлхийн алтны нийт эрэлт 5,002.3 тоннд хүрсний 863.3 тонныг төв банкууд бүрдүүлжээ (World Gold Council, 2025 оны жилийн дүн, 2026 оны нэгдүгээр сард нийтэлсэн). Дэлхийн Алтны Зөвлөлийн 2026 оны 7 сарын таамгаар хөрөнгө оруулалтын урсгал ба төв банкуудын худалдан авалт эрэлтийн гол хөдөлгүүр хэвээр байна (World Gold Council, 2026 оны II улирлын төлөв).

Алтны зах зээл нь бодит хүү, ам.доллар болон капиталын урсгалаас шууд хамаардаг бөгөөд өндөр үнэ нь гоёлын эдлэлийн эрэлтийг сааруулдаг (World Gold Council, 2026 оны II улирлын төлөв). Алт нь Монгол Улсын уул уурхайн салбарын гол бүтээгдэхүүн юм. (USGS, Монголын эрдэс баялгийн салбар).

• SXI-ийн үнэлгээний анхаарах зүйлс: Агуулга ба металл авалт, тусгай зөвшөөрөл, цаг уур, усны эх үүсвэр, аюулгүй байдал, цэвэршүүлэх нөхцөл болон үнийн бууралтын үеийн тэсвэрт чанар.
• Төсөөллийн хязгаар: Энд дурдсан төлөв байдал нь зөвхөн 2026 оны үлдсэн хугацааны чиглэл бөгөөд алтны үнийн урт хугацааны таамаг биш.

Мөнгөний хүрээлэнгийн (Silver Institute) 2026 оны 4 сарын тайлангаар 2025 онд үйлдвэрлэлийн эрэлт 657.4 сая унци байсан бөгөөд 2026 онд зах зээл дээр 46.3 сая унцийн нийлүүлэлтийн дутагдал үүсэх таамагтай байна. Харин нарны хавтан дахь мөнгөний орцоос шалтгаалан үйлдвэрлэлийн эрэлт 2026 онд 3%-иар буурахаар байна. (Silver Institute, World Silver Survey 2026).

Зах зээлийн дутагдал нь үнэ өсөх шууд баталгаа болохгүй. Монголын уул уурхайд мөнгө олборлодог ч төсөл тус бүрийн мөнгөний орлогын жинг тусад нь үнэлэх ёстой(USGS, Монголын эрдэс баялгийн салбар).

• SXI-ийн үнэлгээний анхаарах зүйлс: Үндсэн эсвэл дагалдах металл болох нь, авалтын хувь, баяжмалын чанар, боловсруулах нөхцөл, бусад металлын ханшаас хамаарах хамаарал.
• Анхааруулга: 2026 оны 2 сарын урьдчилсан тойм биш, 4 сарын шинэчилсэн тооцоог суурь болгоно.

IEA-ийн 2025 оны тайлангаар зэсийн нийт эрэлт 2024 онд 26.7 сая тонн байсан бол 2030 онд 31.3 сая тонн, 2040 онд 34.1 сая тонн болох төлөвтэй байна (IEA, Зэс, 2025 оны хэвлэл). Энэ нь эрэлтийн таамаглал бөгөөд ханшийн өсөлт эсвэл бүх эрэлтийг шинэ олборлолтоор хангана гэсэн баталгаа биш юм.

Дээрх тайланд дахин боловсруулсан зэсийн хэмжээ 2024 онд 4.4 сая тонн байсан бол 2040 онд 8.7 сая тонн болж өснө гэж үзжээ (IEA, Зэс). Монгол Улс Оюу Толгой зэрэг дэлхийн хэмжээний зэсийн ордтой юм. (Rio Tinto, Оюу толгой).

• SXI-ийн үнэлгээний анхаарах зүйлс: Нөөцийн баталгаажилт, металлурги, металл авалт, эрчим хүч, ус, боловсруулалтын нөхцөл, хольцын түвшин болон борлуулалтын суваг.
• Анхааруулга: Эрэлтийн өсөлт ба анхдагч олборлолтын хэрэгцээ хоёр ялгаатай. Дахин боловсруулалт чухал үүрэгтэй.

USGS-ийн мэдээгээр 2025 онд дэлхийн вольфрамын олборлолт 85,000 тонн байснаас 67,000 тонныг БНХАУ нэгтгэн үйлдвэрлэж, 2025 оны 2 сараас экспортын хязгаарлалт хийсэн байна (USGS, Вольфрам, 2026 оны хоёрдугаар сар). Монгол Улсад вольфрамын баяжмалын олборлолт байдаг ч энэ нь тухайн төслийн чанар, масштабын баталгаа болохгүй (USGS). (USGS, Монголын эрдэс баялгийн салбар).

Нийлүүлэлт төвлөрсөн байгаа нь өөр эх үүсвэрийг үнэлэх шалтгаан болдог. Бидний бизнесийн байр суурь сонголттой: боломж нь гянтболдын илрэл эзэмшихэд бус шаардлага хангасан, өрсөлдөх чадвартай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд оршино.

• SXI-ийн үнэлгээний анхаарах зүйлс: Эрдэс зүйн бүтэц, баяжмалын агуулга, металл авалт, хольц, борлуулалтын болон төлбөрийн нөхцөл.
• Анхааруулга: USGS-ийн мэдээлэл нь нийлүүлэлтийн төлвийг харуулсан баримт бөгөөд урт хугацааны эрэлтийн таамаг биш.

USGS-ийн тооцоогоор Монгол Улс 2024 онд 1.43 сая тонн жонш олборлосон бол 2025 онд 1.5 сая тонн болж өсжээ (USGS, Хайлуур жонш, 2026 оны хоёрдугаар сар). Жоншийг фторт хими, гангийн үйлдвэрлэлд хэрэглэдэг бөгөөд хүчлийн болон металлургийн зэрэглэл тус бүр өөр стандартын шаардлагатай байдаг(USGS, Хайлуур жонш).

Бид түүхий эдийн өсөлтийг хэт ерөнхийлөхөөс илүү бүтээгдэхүүний чанар, зах зээлийн нэвтрэх чадварыг урьтал болгодог. Боловсруулах төсөл нь эцсийн бүтээгдэхүүнээ худалдан авагчийн чанарын шаардлагад нийцүүлж, өрсөлдөхүйц зардлаар нийлүүлж чадахаа бодитоор батлах ёстой.

• SXI-ийн үнэлгээний анхаарах зүйлс: CaF₂-ын агуулга, хольц, баяжуулалтын гарц, ус болон реагентийн хэрэглээ, тээвэрлэлт, худалдан авах баталгаат нөхцөл.
• Төсөөллийн хязгаар: Дээрх тоонууд нь түүхэн гүйцэтгэлийн баримт бөгөөд ирээдүйн эрэлтийн таамаг биш. Урт хугацааны өсөлтийн хувийг заагаагүй болно.

IEA-ийн “Coal 2025” тайлангаар дэлхийн нүүрсний эрэлт 2030 он гэхэд 2025 оныхоос 3%-иар буурах таамагтай байна (IEA, Coal 2025 хураангуй). Монгол Улс коксжих болон бусад маркийн нүүрс экспортолдог бөгөөд борлуулалт нь БНХАУ-ын зах зээлээс шууд хамаардаг (USGS, Монголын эрдэс баялгийн салбар).

Иймд нүүрсийг зэс болон үнэт металлуудаас тусад нь үнэлэх ёстой. Дэлхийн нийт нүүрсний таамгийг Монголын коксжих нүүрсний тодорхой төсөлд шууд хамааруулан ойлгож болохгүй.

• SXI-ийн үнэлгээний анхаарах зүйлс: Нүүрсний чанар, баяжуулалтын гарц, худалдан авагчийн эрэлт, хилийн ложистик, хүргэлтийн эцсийн өртөг болон санхүүжүүлэгчдийн олгох боломж.
• Анхааруулга: Нүүрсийг эрчим хүчний шилжилтийн үеийн эрсдэлгүй, хялбар өсөлттэй боломж гэж дүгнэж болохгүй.

Дэлхийн Цөмийн Холбооны (WNA) 2025 оны тайлангаар реакторын ураны хэрэгцээ 2025 онд 68,920 тонн байсан бол 2040 онд 150,000 тонноос арай дээгүүр түвшинд хүрэх таамаглалтай байна (World Nuclear Association, World Nuclear Fuel Report 2025). Энэ нь цөмийн салбарын хөгжилд тугуурласан таамаг бөгөөд шууд худалдан авалт болон үнийн баталгаа биш юм.

Orano-гийн компани 2025 оны 1 сард Монгол Улстай Хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулсан нь ураны салбарын ахиц болохоос төсөл бүрэн олборлолт хийж эхэлсэн гэсэн үг биш (Orano, хөрөнгө оруулалтын гэрээний мэдэгдэл). Ураны мэдээллийг зөвхөн салбарын тойм зорилгоор оруулсан бөгөөд SXI ураны активыг эзэмшдэг эсвэл ажиллуулдаг гэсэн үг биш болно.

• SXI-ийн үнэлгээний анхаарах зүйлс: Тусгай зөвшөөрөл, байгаль орчин, ус, орон нутгийн уур амьсгал, экспортын хяналт болон төслийн хөгжүүлэлтийн урт хугацаа.
• Төсөөллийн хязгаар: Цэвэр ураны жин (U) ба ураны исэл (U₃O₈) хоёр өөр тул эх сурвалжийн нэгжийг өөрчлөхгүй.

Монгол Улсад молибден, цайр, төмрийн хүдрийн олборлолт явагддаг (USGS, Монголын эрдэс баялгийн салбар). Бид эдгээрийг тодорхойгүй өсөлтийн таамгаар бус, тухайн төслийн чанарын үзүүлэлт, боловсруулалт, худалдан авагч болон тээвэрлэлтийн нөхцөлд тугуурлан бие даалган үнэлдэг.

АХБ-ны судалгаанд Монголын критикал эрдэс баялгийн боломжид ховор шороон элемент болон литийг дурдсан байдаг (АХБ, Хувийн хэвшлийн хөгжлийн төлөвлөгөө). Геологийн боломжийг баталгаажсан нөөц, технологийн хувьд боловсруулагдах боломж, эдийн засгийн ашигтай байдал эсвэл SXI-ийн идэвхтэй төслийн портфолиотой адилтгаж болохгүй.

Шилдэг төслийн үндэслэл нь “түүхий эдийн үнэ өснө” гэсэн таамаг биш юм. Харин технологийн бодит баримттай, борлогдох бүтээгдэхүүнтэй, зардлын бодит тооцоотой ба сөрөг нөхцөлд тэсвэртэй төсөл юм.

Зах зээлийн таамаглал өөрчлөгддөг тул тогтмол шинэчлэгдэх ёстой. Аливаа төслийн шийдвэрт бие даасан техникийн, хуулийн, байгаль орчны болон санхүүгийн аудит, үнэлгээ заавал шаардагдана.